Разбирање на невроваскуларните состојби

Дијагнозата на мозочна аневризма или доживувањето мозочен удар се настани кои го менуваат животот и можат да бидат збунувачки и застрашувачки. Овој водич има за цел да ги објасни овие две поврзани, но различни состојби. Ќе обезбедиме јасни информации за тоа што се тие, кој е изложен на ризик, како се препознаваат симптомите и кои се најсовремените опции за лекување достапни во нашата земја. Разбирањето на вашата состојба е првиот чекор кон преземање контрола врз вашето здравје и пат кон закрепнување.

1. Мозочни Аневризми

Мозочната аневризма е слабо, испакнато место на ѕидот на артеријата во мозокот. Најдобро е да се замисли како слаба точка на гума или балон што се надувува. Ѕидот на артеријата во таа точка е потенок и послаб од нормалното, што му овозможува да се испакне нанадвор под притисок на крвта што тече низ него. Главната опасност од аневризмата е ризикот од нејзино пукање (руптура).

● Неруптурирани (непукнати) аневризми: Ова се аневризми кои не пукнале. Многу луѓе живеат со нив без да знаат. Често се откриваат случајно при снимање на мозокот од други причини. Повеќето неруптурирани аневризми, особено малите, никогаш не пукаат и бараат само внимателно следење.

● Руптурирани (пукнати) аневризми: Ова се случува кога слабиот ѕид на аневризмата ќе попушти и ќе пукне, предизвикувајќи крварење во просторот околу мозокот (субарахноидална хеморагија). Ова е вид на хеморагичен мозочен удар и претставува сериозна медицинска итност.

Фактори на ризик и симптоми на аневризма

Клучни фактори на ризик:

● Пушење и висок крвен притисок (хипертензија): Ова се двата најзначајни фактори на ризик што можете да ги контролирате.

● Генетска предиспозиција: Ризикот е поголем ако имате двајца или повеќе роднини од прв степен со историја на мозочна аневризма.

Симптоми:

● Неруптурирани аневризми: Најчесто се „тивки“. Ако пораснат, може да предизвикаат локализирана болка зад окото, заматен вид или паднат очен капак.

● Руптурирани аневризми: Симптомите се ненадејни и силни. Класичен знак е „најлошата главоболка во животот“, често опишана како „удар од гром“, придружена со повраќање, вкочанет врат и губење на свест. Ова е итна состојба – веднаш повикајте 194.

Дијагноза и опции за третман на аневризми

Одлуката дали да се лекува неруптурирана аневризма е сложена и се донесува од мултидисциплинарен тим. Тимот го споредува ризикот од пукање со ризикот од самата интервенција.

Дијагностички методи:

● КТ Ангиографија (КТА) и МР Ангиографија (МРА): Неинвазивни методи за визуелизација на крвните садови.

● Дигитална суптракциона ангиографија (ДСА): „Златен стандард“ за детален приказ, особено при планирање на третман.

Опции за третман:

1. Хируршко клипирање: Традиционална отворена операција на мозокот каде неврохирург става мала титаниумска штипка (клип) на вратот на аневризмата, трајно затворајќи ја. Нуди одлична долгорочна трајност, но со подолго опоравување.

2. Ендоваскуларни операции: Минимално инвазивна процедура каде интервентен неврорадиолог пристапува до аневризмата од внатрешноста на крвниот сад, преку мал отвор во раката или препоните.

○ Којлирање: Аневризмата се исполнува со меки платинести спирали (којлови) за да се запечати.

○ Проток–пренасочувачи/Стентови: Напредни уреди кои го пренасочуваат протокот на крв подалеку од аневризмата, овозможувајќи ѝ да се затвори.

Овој метод нуди побрзо опоравување, но може да бара долгорочно следење.

 2. Мозочен удар

Овој дел се фокусира на мозочниот удар, состојба која настанува кога снабдувањето со крв во дел од мозокот е прекинато.

Мозочниот удар е итна медицинска состојба. Постојат два главни типа:

1. Исхемичен мозочен удар: Ова е најчестиот тип, кој сочинува околу 85% од сите мозочни удари. Настанува кога крвен сад што го снабдува мозокот со крв е блокиран од згрутчување на крвта (тромб). Без крв, мозочните клетки почнуваат да умираат во рок од неколку минути.

2. Хеморагичен мозочен удар: Овој тип настанува кога ослабен крвен сад во мозокот ќе пукне и ќе предизвика крварење. Пукањето на мозочна аневризма е најчеста причина за еден специфичен тип на хеморагичен мозочен удар наречен субарахноидална хеморагија.

Препознавање на знаците на мозочен удар: Б.Р.З.О. (F.A.S.T.)

За мозочен удар, времето е мозок. Брзото препознавање на симптомите и итното барање помош се клучни за спасување на мозочното ткиво. Користете го мнемоникот Б.Р.З.О.(англиски: F.A.S.T.):

● Б – Биланс (Рамнотежа): Ненадејно губење на рамнотежа или координација.

● Р – Раце (и нозе): Ненадејна слабост или вкочанетост на едната рака, нога или на едната страна од телото.

● З – Зборување: Ненадејни тешкотии во зборувањето, неразбирлив говор или тешкотии во разбирањето на другите.

● О – Очи (и лице): Ненадејно заматување на видот или губење на видот на едното или двете очи. Асиметрија на лицето, падната усна од едната страна.

Ако забележите некој од овие знаци, веднаш повикајте 194. Запишете го времето кога симптомите започнале.

Современ третман на акутен исхемичен мозочен удар

За исхемичен мозочен удар, целта е брзо да се врати протокот на крв во мозокот.

● Интравенска тромболиза (IVT или IVTP): Ова е терапија каде на пациентот му се дава моќен лек за „разбивање на згрутчувања“ директно во вена. Овој третман може да го раствори згрутчувањето, но е ефикасен само ако се примени во многу тесен временски прозорец, обично во првите 4.5 часа по почетокот на симптомите.

● Механичка тромбектомија: Ова е високософистицирана, минимално инвазивна процедура за пациенти со мозочен удар предизвикан од големо згрутчување во главна мозочна артерија. Интервентниот неврорадиолог воведува катетер преку мал отвор во артерија на препоните или раката. Катетерот се води до блокираната артерија во мозокот, каде што се користи специјален уред за физички да се фати и извлече згрутчувањето. Оваа процедура може драстично да ги подобри исходите и може да се изведе до 24 часа по почетокот на симптомите кај внимателно одбрани пациенти.

Вашиот водич за специјализираниот центар во Р. С. Македонија

Третманот на мозочните аневризми и акутниот мозочен удар е високо специјализирана област која бара тим од експерти и напредна технологија. Во Македонија, оваа грижа е централизирана во Скопје, во рамките на ЈЗУ Универзитетски клинички центар „Мајка Тереза“.

Централизирана експертиза и мултидисциплинарен тим

Во Македонија, знаењето и ресурсите се концентрирани на едно место, што обезбедува високо ниво на искуство кај тимовите. Успешниот третман е резултат на тесна соработка помеѓу повеќе врвни клиники:

1. Универзитетски институт за радиологија: Ова е единствениот национален центар за сите ендоваскуларни операции. Тимот од интервентни неврорадиолози ги изведува најсложените процедури како што се третман на аневризми (којлирање, стентови) и акутен исхемичен мозочен удар (механичка тромбектомија). Тие се достапни 24/7 за итни интервенции.

2. Универзитетска клиника за неврохирургија: Ова е центарот за хируршки третман на аневризми (клипирање) и други сложени невроваскуларни состојби кои бараат отворена операција.

3. Универзитетска клиника за неврологија: Оваа клиника е столб во третманот на мозочниот удар. Невролозите се клучни членови на тимот за мозочен удар, одговорни за почетната дијагноза, проценка и администрација на интравенска тромболиза (IVT), терапијата која го „разбива“ згрутчувањето. Тие работат во тандем со другите тимови за да обезбедат сеопфатна грижа.

4. Универзитетска клиника за токсикологија, анестезиологија, реанимација и интензивно лекување (ТОАРИЛУЦ): Оваа клиника обезбедува клучна поддршка за сите процедури. Тимот од анестезиолози е одговорен за безбедна анестезија за време на операциите и ендоваскуларните интервенции, како и за интензивното лекување и следење на пациентите по процедурата, што е од витално значење за успешно закрепнување.

Најважниот аспект е мултидисциплинарниот пристап. За секој пациент, тим составен од интервентен неврорадиолог, неврохирург и невролог заеднички ги разгледува сите наоди за да донесе одлука за најдобриот третман. Овој тимски пристап е златен стандард и осигурува дека пациентите ја добиваат најдобрата можна препорака.

● Контакт информации: За прашања и закажување, пациентите треба да се обратат до соодветните клиники во рамките на ЈЗУ Универзитетски клинички центар „Мајка Тереза“, ул. „Белградска“ бб, 1000 Скопје.

Живот по третманот – вашето опоравување и иднина

Патот по третманот на аневризма или мозочен удар е исто толку важен како и самата процедура. Овој дел се фокусира на патувањето по третманот, обезбедувајќи реални очекувања и практични совети. Закрепнувањето е многу различно во зависност од почетната состојба.

● По третман на неруптурирана аневризма: Закрепнувањето е релативно брзо, особено по ендоваскуларни операции.

● По руптурирана аневризма или тежок мозочен удар: Ова е маратон, а не спринт. Закрепнувањето е од првичното оштетување на мозокот и може да трае со месеци или години. Многу преживеани се соочуваат со „невидливи“ предизвици како длабок замор, проблеми со меморијата и концентрацијата, и емоционални промени како анксиозност и депресија.

Животот продолжува по третманот, но бара континуирана грижа.

● Контролни снимања: Редовното следење со МРА или ДСА е од суштинско значење, особено по ендоваскуларни операции на аневризма, за да се осигура дека останува затворена.

● Животниот стил е лек: Најважните чекори за спречување на идни проблеми се:

○ Трајно престанување со пушењето.

○ Строга контрола на крвниот притисок.

○ Здрава исхрана и редовно вежбање.

Дијагнозата и закрепнувањето имаат длабоко психолошко влијание. Важно е да се признаат овие чувства и да се побара помош.

● Психолошко советување: Разговорот со психолог или терапевт може да биде од непроценлива вредност.

● Семејство и заедница: Поддршката од семејството, пријателите и заедницата е клучна.

Патот по дијагнозата на мозочна аневризма или мозочен удар е единствен за секој поединец. Со знаење, поддршка од врвен медицински тим и силна мрежа на поддршка, можно е да се води исполнет и здрав живот.