Алопеција ареата претставува едно од најчестите автоимуни заболувања на косата и скалпот. Таа се карактеризира со ненадејна појава на овални или кружни, добро ограничени жаришта без влакна. Ова опаѓање е резултат на тоа што имуниот систем погрешно ги напаѓа фоликулите на косата, што доведува до нивно привремено „исклучување“ од фазата на раст. Болеста може да се појави кај лица од кој било пол, возраст и етничка припадност, а најчесто започнува во детството или младата зрелост. Се проценува дека околу 1–2% од светската популација ќе развијат алопеција ареата во текот на животот.

Иако не е опасна по живот, алопеција ареата е состојба позната уште од античките времиња. Старогрчките и индиските медицински текстови опишуваат случаи на нагло губење на косата, кои често биле погрешно толкувани како последица на инфекција, магија или психолошки стрес. Денес, знаеме дека ова заболување има комплексна автоимуна природа, при што генетските фактори, стресот, вирусните инфекции, промени во хормоналниот статус и факторите од околината може да играат улога во неговото активирање.

Современата наука открива сè повеќе детали за патофизиологијата на алопеција ареата. Главна улога има нарушувањето на т.н. „имуна привилегија“ на фоликулот, при што Т-лимфоцитите (особено CD8+ клетки) се активираат и доведуваат до воспаление околу фоликулите. Поради тоа, косата престанува да расте и паѓа, иако самиот фоликул не е уништен – што ја прави болеста потенцијално реверзибилна. Ова ја разликува алопеција ареата од други облици на трајна загуба на коса.

Постојат повеќе форми на ова заболување: класична алопеција, алопеција тоталис (целосно опаѓање на косата на главата) и алопеција универзалис (губење на влакната на целото тело). Кај некои пациенти може да се јави и т.н. офијазис, кога опаѓањето има карактеристичен „венец“ распоред по периферијата на скалпот. Во текот на болеста можни се спонтани подобрувања и влошувања; кај дел од пациентите косата повторно расте, додека кај други се појавуваат нови жаришта.

Алопеција ареата може да се јави заедно со други автоимуни заболувања, како автоимун тироидитис, витилиго, атопија, пернициозна анемија и реуматски болести, што дополнително укажува на нејзините имунолошки механизми. Иако физички најчесто е асимптоматска (без болка или чешање), психолошкиот ефект може да биде изразен – особено кај млади лица.

Третманот на алопеција ареата е индивидуализиран и зависи од возраста, големината и распространетоста на жариштата и траењето на болеста. Чести терапии вклучуваат локални кортикостероиди, локална имунотерапија, интралезиони инјекции на кортикостероиди, миноксидил и фототерапија. Кај потешки форми се применуваат системски терапии, како кортикостероиди и имуномодулатори. 

Иако алопеција ареата не е заразна и не претставува ризик по општото здравје, таа може значително да влијае врз самодовербата, емоционалната благосостојба и социјалниот живот. Затоа е важно пациентите да добијат правилна дијагноза, едукација, поддршка и емпатичен пристап од здравствените работници, но и разбирање од околината. Раното препознавање и правилниот избор на терапија можат да го подобрат исходот и да им помогнат на пациентите полесно да се справат со ова предизвикувачко, но потенцијално реверзибилно заболување.