Вовед

Хашимото тироидит е хронично автоимуно воспаление на тироидната жлезда, при кое имунолошкиот систем активира клеточен имун одговор и создава автоантитела насочени кон структури на тиреоцитот (најчесто анти-тиреопероксидазни – aTPO и анти-тиреоглобулински – aTg антитела). Овој процес постепено доведува до имуно-посредувана деструкција на тиреоидниот паренхим, кој се заменува со сврзно ткиво (фиброза) и со тек на време најчесто резултира со хипотироидизам.

Епидемиолошки, Хашимотовиот тироидит се смета за најчестото автоимуно ендокрино нарушување и водечка причина за хипотироидизам во јодо-суфицитни средини. Преваленцата варира по региони, но глобално често се наведува опсег околу 5–10%, со значајно повисоки стапки во одредени популации. Жените заболуваат многу почесто од мажите, а зачестеноста расте со возраста, најчесто во средната возраст, но може да се јави и кај деца (јувенилен тироидит).

Етиологија и ризик-фактори

Точната причина зошто имунолошкиот систем „се пренасочува“ кон тироидеата не е целосно разјаснета, но се прифаќа мултифакторен модел: генетска предиспозиција + надворешни тригери.

1) Генетика

2) Надворешни тригери

3) Ризик-фактори

Кај Хашимотовиот тироидит се создаваат автоантитела кон компоненти на тиреоцитот (антитиреоглобулински и антитиреопероксидазни антитела), кои се придружени со лимфоцитна инфилтрација и хронично воспаление. Резултат на сето ова е постепена деструкција на тироидното ткиво, фиброза и можност за зголемена, нормална или атрофична тироидна жлезда; која на палпација е „тврда“.

Симптоми

Хашимото најчесто напредува полека, а симптомите доминантно произлегуваат од хипотироидизмот. Типични се:

Важно: дел од пациентите можат да бидат еутироидни (нормално ниво на тироидни хормони) но со позитивни антитела и/или типичен ултразвучен наод, и сепак да имаат неспецифични тегоби.

Дијагноза

Дијагнозата се поставува со детална анамнеза, лабораториски тестови и ултразвучен преглед на тироидната жлезда, а по потреба и дополнителни тестови.

1) Лабораториски тест

3) Ултразвук на тироидна жлезда:

Во почетните стадиуми на болеста тироидната жлезда најчесто има изоехогена, нехомогена структура со присуство на хипоехогени зони билатерално. Со напредување на воспалителниот процес, ехографскиот наод на жлездата може да еволуира во целосно хипоехогена, изразено нехомогена структура со присуство на хиперехогени одбои, кои одговараат на фиброзни промени.

Ултразвучниот преглед се користи и за детекција и проценка на јазли во тироидната жлезда, доколку се присутни.

4) Кога се прави тенкоиглена аспирациона биопсија?
Тенкоиглена аспирациона биопсија (ФНАБ) не се изведува рутински за потврда на Хашимотов тироидит. Таа е индицирана кога постои јазол или сомнителна лезија во тироидната жлезда, како и кога постои зголемен ризик за малигнитет според ултразвучните критериуми.

Третман

Основата на терапијата е третман на хипотироидизмот и индивидуализирано следење.

1) Левотироксин (Euthyrox) – терапија од избор

2) Интеракции и апсорпција
Апсорпцијата на левотироксин може да биде намалена при истовремен внес со железо и калциум, антациди кои содржат алуминиум, храна богата со влакна, соја, како и одредени лекови. Поради тоа, практично правило е левотироксинот да се зема на празен стомак, по можност наутро, и да се одвои најмалку 30–60 минути од оброк и неколку часа од суплементи или лекови што можат да ја нарушат неговата апсорпција.

Асоцијација со други нарушувања

Хашимотовиот тироидит често се јавува во контекст на автоимун „кластeр“, па кај пациент со Хашимото има повисока веројатност за развој на:

Од системските ефекти на хипотироидизмот и/или автоимуниот воспалителен процес може да се видат:

1) Јод
Јодот е неопходен за синтеза на T3/T4, но вишокот може да ја поттикне автоимуноста кај предиспонирани лица. Затоа, кај Хашимото се избегнува „превентивно“ земање јодни суплементи без индикација.

2) Селен
Селенот има важна улога во антиоксидативната заштита на тироидното ткиво и претставува есенцијална компонента на дејодиназите, ензими кои учествуваат во метаболизмот и периферната конверзија на тироидните хормони.  Постојат мета-анализи на рандомизирани студии кои покажуваат дека селенот може да ги намали нивоата на aTPO (а во одредени подгрупи и TSH), но клиничката значајност и критериумите „кому точно да се даде“ остануваат тема на дебата.

3) Витамин D
Чести се извештаите за асоцијација меѓу ниски серумски нивоа на витамин D и автоимуни тироидни заболувања. Во дел од студиите, суплементацијата со витамин D е поврзана со намалување на титарот на тироидни автоантитела, но доказите не се униформни. Поради тоа, најразумен пристап е суплементација со витамин D исклучиво за корекција на лабораториски докажан дефицит.

4) Железо
Железото е од значење за тироидната функција бидејќи тиреопероксидазата претставува хем-ензим. Дефицитот на железо може да доведе до влошување на клиничката симптоматологија и да ја отежне адекватната корекција на тироидната хормонална функција.

5) Магнезиум
Постојат податоци дека ниските серумски нивоа на магнезиум може да бидат поврзани со тироидна автоимуност во одредени популации. Затоа внесот и евентуалниот дефицит на магнезиум треба да се проценат индивидуално.

Заклучок

Хашимотовиот тироидит е хронична автоимуна болест со широк клинички спектар — од еутироидна фаза до субклинички и манифестен хипотироидизам. Дијагнозата се темели на лабораториска анализа на FT4, TSH, aTPO и aTG, како и на ултразвучен преглед на тироидната жлезда. Терапијата најчесто е стабилна и ефективна со левотироксин, со редовно следење на TSH. Поради честата поврзаност со други автоимуни нарушувања и можни нутритивни дефицити (јод, селен, витамин D, железо и магнезиум), пристапот треба да биде сеопфатен и индивидуализиран, со рационална суплементација само кога е индицирана и со јасна цел — корекција на докажан дефицит, оптимизација на тироидната функција и подобрување на квалитетот на живот.

Информациите на веб страницата имаат само информативен карактер и не можат да се сметаат како медицински совет.