Дислексијата е дефинирана како една од неколкуте потешкотии во учењето. Тоа е јазично засновано нарушување кое означува потешкотии во кодирањето на поединечни зборови, кои обично манифестираат недоволни способности за фонолошка обработка. Дислексијата се карактеризира со различни потешкотии во различни форми на јазикот, често вклучувајќи проблеми со читањето и сериозни проблеми во стекнување вештини за пишување.

Етиолошки фактори

Повеќето експерти се согласуваат дека главната причина за дислексијата е замената на функциите на левата и десната хемисфера на мозокот. Левата половина од мозокот, која уште се нарекува и аналитичка, е одговорна за јазичните функции на мозокот и за читање и пишување. Кај дислексичарите, поради доцнење во развојот на левата половина, јазичните функции ги презема десната. Бидејќи десната половина примарно ги извршува функциите на визуелна и аудитивна синтеза, се јавуваат потешкотии при анализата на зборовите, а тоа објаснува зошто дислексичарите размислуваат на невербален или визуелен начин.

Гените се исто така важни, но не и одлучувачки за развојот на дислексијата. Имено, детето може да има ген за развој на дислексија, но тоа не мора да значи дека ќе го има ова нарушување. Развојот на дислексијата е под влијание на областа на говорот и начините на предавање на читање и пишување.                                           Има разлика помеѓу аналитичко-синтетичкиот метод на настава и глобалниот, кој повеќе им одговара на децата со дислексија.                         Во нашиот јазик важи принципот дека како што слушаме, така и пишуваме – затоа е важно да се анализираат звуците, што често доведува до дислексија.

Клиничка слика

Дислексијата се јавува во раното детство и обично се открива во раната училишна возраст, кога детето почнува да ги совладува вештините за читање и пишување. Децата со дислексија се со просечна или натпросечна интелигенција, исклучително креативни, со развиен посебен визуелен стил на размислување. Децата со дислексија кога читаат го менуваат редоследот на буквите или слоговите во зборовите, заменуваат или испуштаат некои букви, менуваат, додаваат или испуштаат одредени зборови.                                   Децата со дислексија опишуваат дека при читањето нивните зборови се вртат во различни насоки, дека буквите „играат“, дека не можат да го фатат редот или дека речениците се спојуваат.

Нивниот ракопис е често неуреден и неразбирлив, има и пропусти и замени на одредени букви и слогови и потешкотии во изразувањето на мислите во писмена форма. Детето со дислексија често е дезориентирано во времето и просторот и не може точно да ја одреди временската секвенца на настаните. Во зависност од формата и нивото на дислексијата, детето може да ги има сите или само некои од горенаведените симптоми.

Некои од нив може да се појават и кај одреден број деца кои немаат дислексија, што често ги збунува родителите и наставниците.       Сепак, симптомите кај децата со дислексија се побројни, поизразени и траат подолго.                                                                                                              Затоа е важно да се прави разлика помеѓу децата кои имаат привремени потешкотии во читањето и пишувањето, децата кои имаат постојани потешкотии (дислексија) и децата кои имаат потешкотии во рамките на генерално намалените способности.                    На секоја од споменатите групи треба да и се пристапи на приспособен начин.

Дијагностика

Ако се сомневате дека детето има дислексија, побарајте професионално мислење од логопед или специјален едукатор и рехабилитатор. Денес, постојат многу едноставни тестови со кои може со сигурност да се утврди дислексијата.

Третман

Бидејќи нема две деца со дислексија со исти симптоми, дури и децата од предучилишна возраст покажуваат различно изразени отстапувања во вештините и способностите кои се важни за стекнување читање и пишување. Оттука произлегува дека не постојат универзални програми за помош, туку програмата и пристапот за секое дете е индивидуален. Специфичните програми се базираат на резултатите од логопедските проценки, се систематски, постепени и развојно соодветни.                                  Лингвистичко – говорен третман е темелен и вклучува вежби за поттикнување на неразвиени вештини и способности (визуелен, аудитивен, графомоторен, внимание, меморија…).

Детето со дислексија или оној што има индикации дека може да стане дислексичен, најтешко учи преку аудитивни средства. Знаеме дека во нашата земја образовниот систем се заснова на аудитивни методи. Затоа е важно да се обезбеди учење преку сите сетила и да се најде начинот кој најдобро одговара на секое дете.                              Бидејќи аудитивниот начин на учење е најслаб, тој треба да се зајакне со соодветни вежби кои ќе го претстават зајакнувањето на аудитивните способности преку други канали (слики, бои, различни материјали). Важно е на таквото дете да му се дадат јасни наредби                   ( не сложени , туку едноставни )  и да се доближат концептите за време и простор до другите деца. Исклучително е важно да се има верба во добар исход, да се покаже трпение во работата, да се пофали детето за секој успех и да се подигне неговата самодоверба.